Bezpieczeństwo na morzu – środki ratunkowe.

Bezpieczeństwo na morzu to zarówno obowiązek prawny jak i element kultury żeglarskiej. Część kwestii jest ujęta wprost w regulacjach jak np. COLREG, część, to elementy tak zwanej Dobrej Praktyki Morskiej. O sposobie budowy statków – stateczności i niezatapialności oraz środkach ratunkowych i bezpieczeństwie żeglugi traktuje konwencja SOLAS. Niezależnie od tego, czy prowadzisz turystyczny rejs po spokojnych wodach letniego Adriatyku, czy może planujesz oceaniczną wyprawę – właściwe przygotowanie i świadomość zagrożeń decydują o powodzeniu i bezpieczeństwie. W tym artykule omawiam najważniejsze zasady bezpieczeństwa na morzu, ze szczególną uwagą skupiając się na aspektach wynikających z postanowień konwencji SOLAS. A warto pamiętać, że zarówno na morzu jak i w lotnictwie „paragrafy są pisane krwią” – przepisy powstawały, bardzo często, jako wynik analiz powypadkowych. 

Dlaczego wyposażenie ratunkowe na jachcie jest tak ważne?

Morze jest środowiskiem wymagającym i nieprzewidywalnym. Awaria silnika, nagła zmiana pogody, kolizja czy wypadnięcie człowieka za burtę mogą zdarzyć się nawet podczas spokojnego rejsu. A co do zasady – są to zdarzenia nagłe i nieprzewidywalne. Zatem właściwe wyposażenie ratunkowe pozwala:

• Zwiększyć szanse przeżycia w sytuacji awaryjnej.

• Szybciej / skutecznie wezwać pomoc.

• Utrzymać załogę przy życiu do czasu przybycia ratowników.

• Ograniczyć skutki wypadku.

1. Pasy (kamizelki) ratunkowe – podstawowy element osobistego bezpieczeństwa.

Pasy ratunkowe, zwane potocznie kamizelkami ratunkowymi lub kapokami, to najważniejszy element osobistego wyposażenia ratunkowego na jachcie. Każda osoba na pokładzie powinna mieć własną kamizelkę dopasowaną do wagi i wzrostu. Kamizelka ta winna być przechowywana w kajucie, w miejscu łatwo dostępnym, tak by w każdych warunkach mogła zostać szybko założona. Wyobraź sobie próbę znalezienia jej, kiedy jacht się przewrócił lub nabiera wody. I w tych warunkach „przekopujesz” bakistę, bo kamizelki załogi zostały przygniecione linami i innymi gratami.

Na nowoczesnych jachtach stosuje się głównie automatyczne kamizelki pneumatyczne, które napełniają się po kontakcie z wodą. Najważniejsze cechy dobrej kamizelki (czyli takiej, która uratuje Ci życie):

• Musi być dobrej jakości (patrz norma ISO 12402) i posiadać wyporność minimum 150N. Pasy o wyporności 275N zostały zaprojektowane dla osób, które w pracy na statku czy platformie wiertniczej noszą ciężkie ubrania i pasy narzędziowe.
• Musi posiadać gwizdek, taśmę odblaskową i światło, dla zwrócenia uwagi.
• Musi posiadać taśmę kroczną zapobiegającą wyślizgnięciu się z niego.
• Warto aby posiadał kaptur – zapobiega on utonięciu przez wdychanie pyłu wodnego i bryzgów fal!
• Powinien być wyposażony w personalny AIS-MOB.
• Musi posiadać life-linę z samozamykającym karabinkiem na każdym końcu. A najlepiej dwie liny – jedną długą na około 2-2,5 metra, ułatwiającą przemieszczanie się po pokładzie. Drugą krótką, którą wpinasz się w miejscu pracy. Dwa wąsy sprawiają także, że nawet podczas przepinania się – jesteś zawsze wpięty jednym.
• Powinieneś mieć na jachcie zapasowe naboje z gazem odpowiednie dla danego pasa.

W trudnych warunkach pogodowych noszenie kamizelek powinno być obowiązkowe przez całą załogę!

2. Koło ratunkowe i sprzęt MOB

Koło ratunkowe jest klasycznym elementem wyposażenia każdego jachtu. Powinny być dwa (na jachtach do 24 metrów – 4, a powyżej 24 metrów – 6),  zwykle znajduje się na koszu rufowym i muszą być gotowe do natychmiastowego użycia.

Jedno z kół powinno być wyposażone w samoczynnie odpalającą się pławkę świetlną oraz tyczkę, które zwiększają widoczność koła na wodzie. Drugie z kół powinno być zaopatrzone w linkę pływającą długości co najmniej 30 metrów – pozwala ono doholować człowieka do jachtu.

Dodatkowym sprzętem ratunkowym może być ISPLR – Inflatable Single Place Life Raft, czyli jednoosobowa, nadmuchiwana tratwa ratunkowa. To rozwiązanie izoluje od wody a podłoga może być dodatkowo wyposażona w ochronę cieplną, więc zapewnia znacznie większą szansę na przeżycie niż koło ratunkowe czy pas; zwłaszcza w zimnych wodach. Dodatkowym atutem jest zintegrowane zawiesie, umożliwiające łatwe wyciągnięcie ISPLR z wody. 

3. Tratwa ratunkowa – ostania deska ratunku.

Tratwa to Twoja ostatnia deska ratunku. Zadbaj więc o to, żeby faktycznie nią była. Optymalnym rozwiązaniem jest tratwa zgodna z SOLAS. Jednak ze względu na konieczność corocznego odnowienia atestu, warto rozważyć tratwę zgodną z ISO 9650-1:2005, Typ 1, Grupa A. To dobre rozwiązanie; zwłaszcza jeśli nie wybierasz się na daleką północ lub południe. Na dużych szerokościach lepiej sprawdzą się tratwy SOLAS, ze względu na niższe minimalne temperatury użytkowe. Nie mniej – której tratwy byś nie wybrał – koniecznie musi być to tratwa OCEANICZNA, zawierająca m.in. większy zapas pirotechniki a także żywność i wodę. Pamiętaj! Płyniesz po szlakach, na których, pomimo wezwania pomocy przy pomocy EPIRBu czy telefonu satelitarnego – pomoc może nadejść dopiero po kilku dniach!!!

Zasadnicza różnica między tratwą dla rejonu żeglugi A (oceaniczna) a B („przybrzeżna”) jest liczba pływaków. Tratwa „A” musi mieć dwa pływaki, przy czym przebicie jednego, nadal pozwala jej na unoszenie się na wodzie przy pełnej obsadzie! Dalsze różnice obejmują także ilości wymaganej pirotechniki, środków ochrony cieplnej, zestawu do łowienia ryb itp.

Najważniejsze elementy związane z tratwą to:

• Powinna być zamocowana na zewnątrz. Optymalnym rozwiązaniem jest zwalniak hydrostatyczny, który uwolni i uruchomi tratwę, kiedy jacht znajdzie się pod wodą. Musi zadziałać samoczynnie – bez udziału załogi. Alternatywą jest takie  umiejscowienie tratwy, by była gotowa do użycia w ciągu kilkunastu sekund!
• Nie może być zakopana gdzieś w bakiście, przykryta linami, itp.
• Faleń musi być trwale przymocowany do mocnego punktu w pokładzie.

Niezależnie od wyposażenia tratwy miej w jej pobliżu lub w miejscu łatwo dostępnym GRAB-BAG. Jak sama nazwa wskazuje to torba, którą łapiesz i uciekasz. Powinna być jasno oznaczona, wodoszczelna oraz łatwo dostępna. Dobrym pomysłem jest przymocowanie jej do tratwy przy pomocy linki. Rzeczy której koniecznie musi zawierać:

• EPIRB, SART, telefon satelitarny (naładowany, z wpisanymi numerami telefonów do MRCC), latarka, dodatkowa pirotechnika.
• Dodatkowa woda i żywność nie wzmagająca pragnienia, czekolada itp.
• Szara taśma, zestaw naprawczy, dmuchane poduszki, składane wiadro, chusteczki „dzidziuś”.
• Dodatkowa ochrona cieplna, krem z filtrem i na oparzenia słoneczne, leki.

Dopuszczalne standardy tratw i pasów ratunkowych.

Wyciąg z jednolitego tekstu rozporządenia w sprawie bezpiecznego uprawiania żeglugi przez jachty morskie: